Rusiya qoşunları çıxmırsa, qaydalar dəyişir, növbəti mərhələ başlayır...

Yenixeberorg.com: Moldova hakimiyyəti Dnestryanı bölgədə yerləşən Rusiya qoşunlarının Operativ Qrupunun (RQOQ) komandanlığının nümayəndələrini “persona non qrata” elan edib. Bu barədə parlamentin spikeri İqor Qrosu açıqlama verib.

Arzuolunmaz şəxslər siyahısına RQOQ-un komandiri Dmitri Zelenkov, onun müavinləri Dmitri Opalev, Sergey Maşenko və Sergey Şirşov, qərargah rəisi Marat Yarulin, həmçinin Aleksey Boqomolov daxil edilib.

Bu hərbçilərin diplomatik statusu olmadığından, qərar Moldovanın Miqrasiya üzrə Baş Müfəttişliyi tərəfindən qəbul olunub.

Qrosunun sözlərinə görə, qadağanın əsas səbəbi Rusiya hərbçilərinin Moldova ərazisində qanunsuz şəkildə qalmasıdır. Xarici vətəndaşlar 90 gün ərzində öz hüquqi statuslarını tənzimləməlidirlər. Lakin parlament sədrinin bildirdiyinə görə, RQOQ komandirləri ölkədə hüquqi əsas olmadan qalırlar.

Bundan əvvəl, martın sonunda “Dnestryanı DİN”in keçmiş rəhbəri Ruslan Movaya da ölkəyə giriş qadağası tətbiq edilmişdi. Fevral ayında isə o və separatçı bölgənin daha səkkiz funksioneri prezident Maya Sandunun fərmanı ilə Moldova vətəndaşlığından məhrum edilmişdi.

Rusiya tərəfi iddia edir ki, “RQOQ sülhməramlı kontingentin fəaliyyətini təmin edir və 14-cü ümumqoşun ordusunun çıxarılmasından sonra bölgədə qalan Rusiya silah anbarlarını qoruyur”.

Moldova, bundan daha əvvəl isə Ukrayna Rusiya kontingentinin (təxminən 1,5 min nəfər) rotasiyasını bloklayıb. Buna görə də hərbi qulluqçular əsasən yerli əhali arasından cəlb olunur. Kişinyov regionda Rusiya hərbçilərini işğalçı qüvvə kimi qiymətləndirir.

Yaranmış vəziyyətlə bağlı fikirlərini Pressklub.az-la bölüşən tarix elmləri doktoru, Effektiv Siyasət İnstitutunun (Kişinyov) direktoru Vitali Andriyevski qeyd edib ki, Moldova hakimiyyəti uzun müddət bu məsələyə yumşaq yanaşıb və bunu qeyd etmək vacibdir.

“Rusiya qoşunlarının çıxarılması mövzusu onilliklər boyu qaldırılıb: ikitərəfli səviyyədə, ATƏT vasitəsilə, BMT platformasında. Qətnamələr qəbul olunub, siyasi bəyanatlar verilib, diplomatik siqnallar ötürülüb. Nəticə isə sıfırdır. Rusiyanın hərbi mövcudluğu nəinki azalmayıb, əksinə, təzyiq aləti və daimi risk elementi kimi möhkəmlənib.

Bu məntiqdən çıxış edəndə, hazırkı qərar improvizasiya deyil, növbəti mərhələyə keçiddir. Diplomatiyadan hüquqi mexanizmlərə keçid. Xahişlərdən konkret hüquqi addımlara keçid.

Əsas məqam budur: Moldova hakimiyyəti artıq Rusiya hərbçilərinin statusunu müzakirə etmir, onu hüquqi baxımdan qiymətləndirir. Əgər şəxsin diplomatik statusu və ölkədə qalmaq üçün qanuni əsası yoxdursa, o, ölkədə qalma rejimini pozur. Bu artıq geosiyasi deyil, hüquqi məsələdir. Hüquqi məsələlər isə bəyanatlarla deyil, qərarlarla həll olunur.

RQOQ-un yüksək komandanlığına yönələn addım eyni zamanda həm simvolik, həm də praktiki xarakter daşıyır. Simvoliklik ondadır ki, ilk dəfə qeyri-qanuni mövcudluğa görə şəxsi məsuliyyət konkret adlar səviyyəsində göstərilir. Praktiklik ondadır ki, presedent yaranır: bundan sonra hüquqi çərçivədən kənarda olan istənilən hərbçi oxşar tədbirlərlə üzləşə bilər”, – ekspert bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu yalnız başlanğıcdır.

“Hadisələrin inkişaf məntiqi kifayət qədər aydındır. Əgər Rusiya qoşunlarını çıxarmırsa və rotasiya bloklanıbsa, kontingent getdikcə daha çox yerli əhali hesabına formalaşacaq. Bu isə o deməkdir ki, daha çox Moldova vətəndaşı de-fakto Kişinyovun qeyri-qanuni və düşmən hesab etdiyi strukturun tərkibinə cəlb olunur.

Buradan sonra növbəti qaçılmaz addım ortaya çıxır – sanksiya yanaşmasının genişləndirilməsi. Giriş qadağaları, inzibati tədbirlər, hətta son mərhələ – dövlətin razılığı olmadan ölkə ərazisində fəaliyyət göstərən xarici orduda xidmətə girən şəxslərin vətəndaşlıqdan məhrum edilməsi. Bu sərt görünə bilər, lakin öz ərazisi üzərində nəzarəti bərpa etməyə çalışan hər bir dövlət üçün məntiqi yanaşmadır.

Bir vacib məqamı anlamaq lazımdır: söhbət artıq təkcə Dnestryanı bölgədən getmir. Söhbət prinsipdən gedir. Əgər dövlət öz ərazisində xarici qoşunların mövcudluğuna hüquqi reaksiya verə bilmirsə, o, subyektliyini itirir.

Terminlər üzərində mübahisə etmək olar – “sülhməramlılar”, “anbarlar”, “tarixi irs”. Amma Moldova qanunvericiliyi baxımından vəziyyət birmənalıdır: hüquqi əsas olmadan xarici hərbçilər ölkə ərazisində yerləşir.

Belə şəraitdə hakimiyyətin əlində alətlər məhduddur. Diplomatiya öz resursunu tükədib. Qalan vasitələr hüquqi və inzibati tədbirlərdir.

Sərt addımdır? Bəli. Gecikmiş addımdır? Yenə də bəli. Amma bu, elementar prinsipin bərpasına qayıdışdır: dövlət öz ərazisində kimin və hansı əsasla qaldığını nəzarətdə saxlamalıdır.

Və burada artıq kompromis məntiqi işləmir. Burada suverenlik məntiqi işləyir”, – Andriyevski yekunlaşdırıb.