2021-ci ildə təsis edilən Antalya Diplomatiya Forumu qısa müddət ərzində qlobal diplomatiyanın mühüm platformalarından birinə çevrilib. Azərbaycan da öz növbəsində bu platformaya ilk gündən siyasi və diplomatik dəstək verən ölkə olub.

Yenixeberorg.com: Təsadüfi deyil ki, məhz 2021-ci ildə baş tutan forum çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələri postmüharibə dövründə ilk dəfə olaraq eyni müzakirə platformalarında çıxış ediblər və regional sülh prosesi açıq şəkildə müzakirə olunub. Son illər dünyada baş verən hadisələr, regional münaqişələr, bu münaqişələrin qlobal ticarətə və dünya ölkələrinə təsiri, Yaxın Şərq regionunda gedən proseslər fonunda artıq Antalya Diplomatiya Forumu sadəcə beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən transformasiyaların müzakirə edildiyi bir məkan deyil, eyni zamanda regional güc mərkəzlərinin strateji baxışlarının toqquşduğu və uzlaşdırıldığı mühüm diplomatik tribunaya çevrilib. Buna görə də forum Cənubi Qafqaz regionu və Azərbaycan üçün təkcə iştirak edilən diplomatik görüş məkanı deyil. Həm də dərin geosiyasi və strateji məzmuna malikdir.

Bu forum balanslaşdırılmış, çoxvektorlu və əsas hədəf milli maraqlar olan xarici siyasət kursunu prioritet seçən Azərbaycan üçün mövqeyini qlobal miqyasda sistemli şəkildə təqdim etmək üçün bir alət rolunu oynayır. Rəsmi Bakı bu görüşlər və müzakirələr vasitəsilə 2020-ci il müharibəsindən sonra regionda yaranmış yeni reallıqları, iqtisadi regional və qlobal layihələri, bölgənin təhlükəsizlik arxitekturası ilə bağlı baxışlarını, bir çox ölkələrlə əməkdaşlıq təşəbbüslərini çatdırmaq imkanı əldə edir. Forum çərçivəsində Azərbaycan rəsmilərinin keçirdiyi çoxsaylı və yüksəksəviyyəli görüşlər də ölkənin etibarlı tərəfdaş kimi rolunu daha da gücləndirir. Buna görə də əminliklə söyləmək olar ki, Antalya Diplomatiya Forumu Azərbaycan üçün sadəcə iştirak edilən beynəlxalq tədbir deyil, həm də ölkənin artan diplomatik çəkisinin təsdiqləndiyi, regional təşəbbüslərinin irəli çəkildiyi və qlobal siyasi diskursda fəal, təşəbbüskar aktor kimi mövqeyinin daha da möhkəmləndirildiyi strateji əhəmiyyətli platforma kimi çıxış edir.

Forum çərçivəsində İlham Əliyevin keçirdiyi görüşlər və verdiyi mesajlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ilə görüşdə iki ölkə arasında strateji müttəfiqlik bütün istiqamətlər üzrə müzakirə olunub. Bu dialoq "bir millət-iki dövlət" prinsipinin real siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik mexanizmləri üzərində qurulduğunu göstərir. Regiondakı son proseslər fonunda təhlükəsizlik, geosiyasi reallıqlar, Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesi, həmçinin logistika, nəqliyyat dəhlizləri və enerji ixracı əsas mövzular olub. Azərbaycanın etibarlı enerji tərəfdaşı kimi rolu bir daha vurğulanıb. Moldova prezidenti Maya Sandu ilə görüşdə isə Aİ ilə əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi və logistika marşrutları diqqət mərkəzində olub. Bu müzakirələr Azərbaycanın Avropanın enerji təminatında artan rolunu və qlobal səviyyədə mövqeyinin gücləndiyini göstərir. Prezidentin Suriyanın keçid hökumətinin rəhbəri Əhməd Əl Şaara ilə görüşü Azərbaycanın Yaxın Şərqdə proseslərə aktiv yanaşdığını nümayiş etdirir. Görüşdə bərpa prosesi, humanitar problemlər və infrastrukturun yenidən qurulması müzakirə olunub, Azərbaycanın postmünaqişə təcrübəsi ön plana çəkilib. Şimali Kipr prezidenti ilə görüş isə türk dünyasında həmrəyliyin gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. İlham Əliyev siyasi və mənəvi dəstəyin davam edəcəyini vurğulayıb ki, bu da ortaq maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın praktik xarakter aldığını göstərir.

Forum çərçivəsində Azərbaycan Milli Məclisinin sədri Sahibə Qafarovanın Ermənistan parlamentinin spikeri Alen Simonyanla görüşünə iki ölkə münasibətlərinin normallaşma prosesində parlament diplomatiyasının artan rolu və dialoqun davamlılığının nümayişi prizmasından baxmaq lazımdır. Aparılan müzakirələr və danışıqlar isə göstərir ki, artıq gündəm sadəcə təhlükəsizlik deyil, həm də iqtisadi inteqrasiya da əsas prioritet olaraq seçilir. Nəticə etibarilə, Antalya Diplomatik Forumu həm də Azərbaycanla Ermənistan arasındakı sülh gündəliyinə dəstək verən bir mexanizm kimi də rol oynayır.

Bundan əlavə, Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Forum çərçivəsində çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sisteminə yanaşmasını əks etdirən mühüm mesaj kimi qiymətləndirilir. O, regionda üç və çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinin formalaşdığını vurğulayaraq Cənubi Qafqazda inteqrasiyanın yeni mərhələyə keçdiyini qeyd edib. Bu prosesdə Türkiyə-Azərbaycan strateji müttəfiqliyinin əsas dayaqlardan biri olduğu bildirilib. Eyni zamanda nəqliyyat, logistika və enerji sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi Azərbaycanın tranzit ölkə kimi rolunu gücləndirərək onu regional iqtisadi inteqrasiyanın əsas mərkəzlərindən birinə çevirir. H.Hacıyev postmünaqişə dövründə sülh gündəliyinin irəlilədiyini də vurğulayıb. Bu, Cənubi Qafqazda sabitliyin möhkəmlənməsi və əməkdaşlığa keçidin gücləndiyini göstərir. Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizi və digər bağlantı layihələri isə regionda yeni iqtisadi xəritənin formalaşmasına, həm infrastrukturun inkişafına, həm də siyasi etimadın artmasına xidmət edən strateji amil kimi təqdim olunur.

Türkiyə lideri Rəcəb Tayyip Ərdoğanın da Forumda verdiyi mesajlar əslində həm region, həm də dünya dövlətlərinə yönəlib. Ərdoğanın Ermənistanla normallaşdırma prosesi ilə bağlı açıqlaması əslində Ankaranın regionda uzunmüddətli sabitlik strategiyasına əsaslandığını, Azərbaycanla daim koordinasiyalı addımlar atdığını bir daha təsdiqləyir. Bu sübut edir ki, Türkiyə regionda birtərəfli yox, rəsmi Bakı ilə sinxron və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan siyasət aparır. Ərdoğanın münaqişəyə yanaşması təkcə ikitərəfli münasibətlərin bərpası deyil, daha geniş geosiyasi balansın qurulmasına hesablanıb. Bu da öz növbəsində sülh prosesinin legitimliyini artırır, Ermənistan üçün yeni reallıqları qəbul etməyə yardım edir. Qısacası, Ankara və Bakı koordinasiyalı fəaliyyətlə Cənubi Qafqazda davamlı sülh və regional inteqrasiyanın təminatçısı rolunda çıxış edirlər. Türkiyə liderinin qlobal istiqamətə böhranı ilə bağlı açıqlaması da beynəlxalq münasibətlər sisteminin dərin struktur problemlərindən xəbər verir. Onun qeyd etdiyi kimi, problemi təkcə güc balansının dəyişməsində axtarmaq lazım deyil. Burada əsas problem qaydalara əsaslanan sistemin selektiv yanaşması və institutların effektivliyini itrməsidir. Yəni, rəsmi Ankara qlobal düzənin legitimlik böhranı yaşadığını üzə çıxarır və beynəlxalq qurumların real təhlükə və münaqişələr zamanı adekvat davranmadığını bildirir. Forum platformasından istifadə edən Türkiyə daha ədalətli, inklüziv və funksional beynəlxalq sistemin formalaşmasına çağırış edir.

Forumdakı görüşlər və çıxışlar, açıqlamalar göstərir ki, artıq müasir dünya sürətlə dəyişən və çoxqütblü xarakter alan yeni düzənə daxil olur. Amma bu proseslə bərabər, mövcud qlobal sistem artıq çağırışlara cavab vermir, yeni əməkdaşlıq modellərinə ehtiyac yaranıb. Belə reallıq fonunda regional aktor olan Azərbaycanın rolu daha da artır. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika dəhlizləri, sülh təşəbbüsləri kimi ciddi mövzularda rəsmi Bakı dünyanın yeni geosiyasi arxitekturasının formalaşmasına töhfə verir.

Qısacası, bu gün Antalya Diplomatiya Forumu Davos və Münxen Təhlükəsizlik Konfransı kimi qlobal platformalarla rəqabət apara biləcək səviyyəyə çatıb. Azərbaycanın bu prosesdə ilk gündən aktiv olması isə rəsmi Bakının uzaqgörən xarici siyasətinin nəticəsidir. Bu Forum çərçivəsində baş tutan görüşlər, diplomatik təmaslar, verilən açıqlamalar sübut edir ki, rəsmi Bakı bu gün beynəlxalq münasibətlər sistemində sadəcə bir izləyici deyil. Azərbaycan həm də strateji təşəbbüslər irəli sürən, qlobal siyasi diskursu formalaşdıran bir dövlətdir. Ermənistanla sülh prosesi, enerji və logistika sahəsindəki layihələr, Türk dünyası ilə bağlı atılan addımlar, Yaxın Şərqdəki sülh prosesinə töhfə vermək Azərbaycanı həm Şərq, həm də Qərb üçün əvəzolunmaz, etibarlı tərəfdaşa çevirir...(Report)

Rusiya tərəfi 2024-cü il dekabrın 25-də Aktau yaxınlığında AZAL təyyarəsinin qəzası ilə bağlı Azərbaycana kompensasiya ödəyəcək. Bu, Düşənbə şəhərində 9 oktyabr 2025-ci il tarixində iki ölkə başçısı arasında keçirilmiş görüş çərçivəsində əldə olunmuş razılaşmaya uyğun həyata keçirilib.

Yenixeberorg.com: Burada Azərbaycan üçün söhbət hansısa məbləğin, təzminatın ödənilməsindən getmir. Əsas məsələ odur ki, Azərbaycan bütün dünyaya sübut etdi ki, milli maraqlarına toxunan, insan həyatı ilə nəticələnən və yüksək ictimai rezonans doğuran məsələlərdə heç bir halda geri addım atmır. İstənilən məsələdə milli maraqlarını əsas tutaraq, hüquqi və siyasi müstəvilərdə qətiyyətli mövqe nümayiş etdirir.

Məsələyə digər prizmadan yanaşdıqda Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində davranışını da bir daha sərgiləmiş sayılır. Rəsmi Bakı bir daha əminliklə və qətiyyətlə sübut edir ki, dövlətin əsas prioriteti suveren hüquqlar və vətəndaşların təhlükəsizliyidir. Bunun üçün isə diplomatik və siyasi alətlərdən istifadə edir. Əldə edilən razılaşma sübut edir ki, istənilən mürəkkəb və həssas məsələlərdə dövlətin və ölkə başçısının prinsipial mövqeyi, düzgün diplomatik strategiyası həlledici olur. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq arenada mövqeyini daha da gücləndirir. Eyni zamanda ölkə daxilində də ictimai etimadın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu qərara mühüm siyasi və hüquqi nailiyyət kimi baxmaq lazımdır.

Azərbaycanın bu məsələdə əsas mövqeyi ədalətin bərpası, məsuliyyətin təmin olunması və istintaqın şəffaf aparılması idi. Rəsmi Bakı hesab edir ki, bu qəza texniki və təsadüfi bir insident deyil. İnsanların həyatına təsir edən ciddi bir məsuliyyət məsələsidir. Buna görə də əsas prioritet həqiqətin tam və obyektiv şəkildə üzə çıxarılmasıdır. Belə bir yanaşma əslində beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə əsaslanır. Yəni, söhbət dövlət məsuliyyəti, hadisələrin şəffaf araşdırılması və dəyən ziyanın kompensasiyasından gedir.

Təbii ki, Rusiyanın təzminat ödəməklə bağlı qərar qəbul etməsində əsas faktor ölkə başçısı İlham Əliyevin güclü siyasi iradəsi, üzaqgörən strateji baxışıdır. Onun prosesə birbaşa və fasiləsiz nəzarəti həlledici amilə çevrilib. Çünki Prezident bu məsələdə fərqli yanaşma nümayiş etdirib, geosiyasi reallıqları, regional təhlükəsizlik balansını və Azərbaycanın uzunmüddətli milli maraqlarını nəzərə alaraq addımlar atıb. Bu da belə bir həssas məsələdə emosional reaksiyalardan uzaq, rasional və praqmatik xəttin qorunması ilə müşayiət olunub. Qeyd etdiyimiz kimi, ölkə başçısının bu məsələyə şəxsi nəzarəti və birbaşa iştirakı olub. Bu da qərarvermə mexanizmlərinin effektivliyini artırıb, diplomatik kanalların maksimum səviyyədə səfərbər edilməsinə şərait yaradıb.

Belə bir vəziyyət də öz növbəsində tərəflər arasında etimadın qorunması, gərginliyin qarşısının alınması və paralel olaraq da danışıqların konstruktiv səpkidə davam etdirilməsini təmin edib. Onun müəyyən etdiyi strateji kurs yalnız mövcud böhranın aradan qaldırılmasına deyil, eyni zamanda gələcəkdə oxşar risklərin idarə olunması üçün institusional və siyasi əsasların möhkəmləndirilməsinə xidmət edib. Bu yanaşma nəticəsində milli maraqların müdafiəsi ilə regional əməkdaşlıq mühitinin qorunması arasında incə və həssas balans təmin olunub ki, bu da müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində nadir hallarda müşahidə edilən uğurlu diplomatik nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Qısacası, bu gün iki ölkə XİN-lərinin birgə bəyanatı sübut edir ki, güclü lider, strateji düşüncə və proseslərə birbaşa nəzarət mürəkkəb beynəlxalq böhranların idarə olunmasında əsas şərtdir.

Digər tərəfdən Azərbaycan bu nəticə ilə sübut edir ki, milli maraqlarını və vətəndaşlarının təhlükəsizliyini heç bir halda güzəştə getmək niyyətində deyil. Bunu qorumaq və təmin etmək üçün kifayət qədər siyasi-diplomatik imkanlara sahibdir. Eyni zamanda vətəndaşlarının təhlükəsizliyinə toxunan istənilən məsələ ən yüksək prioritet kimi qəbul edilir və bütün zəruri alətlərdən istifadə etməkdən heç bir halda çəkinmir. Həm də nəzərə almaq lazımdır ki, bu nəticə beynəlxalq səviyyədə də rəsmi Bakının qətiyyətli və təsirli mövqeyini göstərir. Demokratik və hüquqi dövlət olan Azərbaycan üçün vətəndaş amili dövlət siyasətinin mərkəzindədir, insan həyatı və təhlükəsizliyi ali dəyər kimi qəbul edilib.

Eyni zamanda vurğulamaq lazımdır ki, belə bir həssas məsələnin iki ölkə arasında siyasi dialoq vasitəsilə nəticə əldə etməsi Azərbaycanla Rusiya arasında münasibətlərin formal əməkdaşlıqdan ibarət olmadığını göstərir. Tərəflər ən mürəkkəb, həssas və beynəlxalq rezonans doğuran məsələlərdə belə qarşıdurma ritorikasını yox, konstruktiv və praqmatik yanaşmanı üstün tutdular. Bu, həm də sübut edir ki, iki ölkə arasında böhran vəziyyətlərində belə effektiv işləyən kommunikasiya kanalları mövcuddur. Belə bir vəziyyət də öz növbəsində iqtisadi və mədəni əməkdaşlığın davamı, regionun sabitliyi üçün vacib faktor sayılır. Çünki belə bir böhranın düzgün idarə edilməməsi ikitərəfli münasibətlərlə yanaşı, regional təhlükəsizliyə də mənfi təsir göstərə bilərdi.

Nəticə olaraq deyə bilərik ki, bu razılaşmaya təkcə iki dövlət arasındakı münasibət kimi baxmaq lazım deyil. Bu, daha geniş beynəlxalq müstəvidə mühüm presedentə çevrilə bilər. Eyni zamanda bir çox dövlət üçün də nümunəvi yanaşma modelidir. Eyni zamanda bu gün münaqişələr və qarşıdurmalar meydanına çevrilən dünyaya mesajdır ki, güc amilinə əsaslanan siyasət qısamüddətli nəticələr verə bilsə də, uzunmüddətli sabitlik və etimad mühitinin formalaşdırılması yalnız danışıqlar və razılaşmalar yolu ilə mümkündür.

Həm də bu nəticə Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində çəkisinin artmasına, etibarlı və dialoqa açıq bir tərəfdaşa çevrilməsinə səbəb olur. Ölkə başçısının balansı, sərrast siyasəti göstərir ki, Azərbaycan regionda və daha geniş coğrafiyada mübahisələri sivil üsullarla həll edən aktordur. Qısacası, müasir dünyada dayanıqlı və ədalətli həll sadəcə diplomatika, hüquq və qarşılıqlı anlaşma ilə əldə edilə bilər. Azərbaycan isə bunu bir daha təsdiqləmiş oldu...(Report)